WorldCom skandalı, 2002 yazında ABD'nin en büyük ikinci uzun mesafe telefon şirketi olan WorldCom'da ortaya çıkan büyük bir muhasebe skandalıydı. 1999'dan 2002'ye kadar, WorldCom'un kurucusu ve CEO'su Bernard Ebbers liderliğindeki üst düzey yöneticiler, WorldCom'un hisse senedi fiyatını korumak için kazançları şişirmek için bir plan tasarladı. Dolandırıcılık, Haziran 2002'de, Denetim Birim Başkan Yardımcısı Cynthia Cooper liderliğindeki şirketin İç Denetim Biriminin 3,8 milyar doların üzerinde hileli bilanço girişini tespit etmesiyle ortaya çıktı. Yapılan soruşturma çalışmasının sonucunda WorldCom, varlıklarında yaklaşık 11 milyar dolar usulsüz işlem yaptığını kabul etmek zorunda kaldı. Yapılan bu işlemler, Amerikan tarihindeki en büyük muhasebe sahtekarlığıydı. Yaklaşık bir yıl sonra şirket iflas etti.
Suiistimalin ortaya çıkarılmasındaki gayreti ve çalışkanlığının bir sonucu olarak İDBY Cooper, Time Dergisi tarafından yılın kişisi seçildi. 2002 yılında derginin kapağında iş arkadaşları Sherron Watkins (Enron) ve Coleen Rowley (FBI) ile birlikte kapak sayılarında yer aldı. Time dergisinde suiistimali tespit eden kişileri kapağında paylaşmasının toplumun denetime ve kurallara verdiği önemi göstermesi adına çok değerlidir.WorldCom vakası, ABD tarihinde yaşanmış en büyük şirket skandallarından biridir. 1990’lı yıllarda son derece hızlı bir büyüme yakalayan WorldCom, ülkenin en büyük telekomünikasyon şirketlerinden biri hâline gelmiş, ancak 2000’li yıllarda sorun yaşamaya başlamıştır. Özellikle 1999 yılında WorldCom’un;
• Gelirlerinde başlayan yavaşlama ve giderlerin gelirlere oranındaki artışı,
• Borsada işlem gören şirket hakkında analistlerin kazanç beklentilerinin karşılanabilmesi için şirketin çeşitli tartışmalı yöntemler kullanmaya başlaması,
• Giderlerin sermaye harcaması olarak sınıflandırılarak aktifleştirilmesi,
• Satın alınan şirketlerden elde edilen varlıkların defter değerini azaltarak ve aynı zamanda şerefiye değerini artırarak giderlerin dağıtılması ve diğer şirketlerin satın alımını finanse etmek için hisse senetlerinin artan değerini kullanması,
• Gerçek olmayan gelir kayıtlarının muhasebeleştirilmesi,
• Şüpheli ticari alacak hesaplamaları ile amortisman hesaplarının manipüle edilmesi,
• Sermaye hareketini gizlemek için kullanılan karmaşık muhasebe terimleri,
• Tahakkuk hesaplarının genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine aykırı olarak kullanılması ve vergi tahakkuklarının olması gerekenden daha düşük hesaplanması gibi birçok uygun olmayan muhasebe uygulaması gerçekleştirildiği anlaşılmıştır.
Halka açık şirketlerde muhasebesel kayıtların doğruluğunun kontrolü ve dipnotların önemi paydaşlar için ne kadar önemli olduğu görülmektedir.
Şirket’in CEO’su Ebbers’in baskıcı liderlik tarzı, şirketin temel stratejisinin yalnızca satın alma yoluyla büyümeye odaklı olması ve bir stratejik planının bulunmaması, yöneticilerin prim ve ikramiye gibi haklarının şirketin hisse senedi fiyatına bağlı olması sonucunda kişisel çıkarların ön plana çıkması, yaşanan skandalın temel nedenleridir. Baskıcı liderlerin otoritesini dikte etmesi, eylemlerinin takibini ve sorgulanmasını engellediği için modern yönetim anlayışının şirket kültüründe oluşmasının önemi büyüktür. İletişim kültürü ve şeffaflığı sağlamak adına yönetişim kavramının kurum kültüründe yerleşmesi için yazılı kaynakların oluşturulmasının, revize edilmesinin ve hatırlatılmasının önemi büyüktür.
Dolandırıcılığa yol açan sorun aslında iki yıl önce başlamıştı. 2000 yılında, telekomünikasyon endüstrisindeki bir gerileme WorldCom'un kârlılığını etkiliyordu. Hat maliyetleri (diğer şirketlerin telefon şebekelerinin bir kısmını kiralamak için ödenen ücretler) gelire kıyasla artıyordu. WorldCom'un birkaç müşterisi iflas etti, bu da 685 milyar dolar değerindeki faturalarını ödeyemedikleri anlamına geliyor.
Şirketin Wall Street'in beklentilerini karşılayabilmesi için şirket muhasebecileri Betty Vinson ve Troy Normand'a giderleri azaltmaları için baskı yapıldı. Ancak, iki muhasebeci, açığı telafi etmek için yeterli harcamayı kısamadı. Patronları Buford Yates, CFO Scott Sullivan ve şirket kontrolörü David Myers'ın kendilerinden hat maliyetleri için ayrılan bir rezerv hesabından 828 milyon dolar almalarını ve bunu masrafları ödemek için kullanmalarını istediğini iddia ettiler. Bu durumda muhasebe kurallarının ihlal edilmesi anlamına geliyordu. Muhasebeci Vinson ilk başta değişiklikleri yapmayı reddetti. Bununla birlikte, yönetimin artan baskısı ve ailelerini nasıl geçindireceklerine dair endişelerini belirtmeleri nedeniyle, muhasebeciler sonunda bu muhasebe manipülasyonunun yalnızca bir kez gerçekleşeceği vaadiyle baskıya boyun eğdiler. Normand ve Vinson daha sonra eylemlerinden dolayı kendilerini suçlu hissettiler ve istifa etmeyi planladılar. Ancak CFO Scott Sullivan, şirketin bu krizi atlatmak için onlara ihtiyacı olduğunu, transferin yasadışı olmadığını ve bunun için tüm sorumluluğu kabul edeceğini ifade etmesi nedeniyle muhasebecileri ikna etti. CFO Scott Sullivan' ın muhasebecileri ikna etmek için ajite konuşmalar yapmasının muhasebecileri etkilediği aşikardır. Uygar toplumlarda geneli ilgilendiren durumlarda "merhamet-adalet" ikileminde adaleti üstün tutmalarının sebebi belki de geçmiş tecrübelerden çıkardıkları derslerden kaynaklıdır!
Mart 2002'de WorldCom'un başkanı, WorldCom'un 38 yaşındaki İç Denetim Başkan Yardımcısı Cynthia Cooper'ı ziyaret etti. Faturalarını ödemeyen müşterileri telafi etmek için 400 milyon dolar ayırdığını bildirdi. Fakat CFO Scott Sullivan, 400 milyon doları alıp WorldCom'un gelirini artırmak için kullanma kararı almıştı. Bu durum muhasebe kurallarını mutlaka ihlal etmese de, İDBY Cooper bunun garip olduğunu düşündü çünkü muhasebe kuralları, şirketlerin borçları tahsil etmediklerinde, borcu karşılamak için kaynak oluşturmasının gerekli olduğunu ve firmanın gerçekte olduğundan daha fazla değere sahipmiş gibi görünmesini engellemeleri gerektiğini belirtti. İDBY Cooper, konuyla ilgili olarak dış denetim firması Arthur Andersen'a başvurduğunda, endişeleri göz ardı edildi.
Denetim komitesini neler olduğu konusunda bilgilendirmenin kendi sorumluluğu olduğunu hisseden İDBY Cooper, rezervler hakkında yönetim kuruluna bilgi verdi. CFO Sullivan daha sonra kendisini arayacak ve konuyu Andersen denetçileriyle tartışmamasını söyleyerek, bir şeylerin ters gittiğine dair büyük bir kırmızı bayrak işareti verecekti. İDBY Cooper ise, kendisinin ve departmanının genellikle yaptığı şeyin kapsamı dışında kalan işlerden biri olan firmanın mali denetimini üstlenmesine karar verdi.
Mayıs 2002'de, yine İDBY Cooper'ın altında çalışan yönetici Glyn Smith'e WorldCom'un Teksas ofisinden bir e-posta gönderildi. E-posta’ da, Teksas ofisindeki bir çalışanın, firmanın sermaye harcamaları hakkında çok fazla soru sorması nedeniyle nasıl kovulduğunu anlatıyordu. Smith e-postayı İDBY Cooper'a iletti. Denetim departmanı, WorldCom'un daha karlı görünmesini sağlamak için paranın işletme hesaplarından sermaye harcama hesaplarına kaydırıldığından şüphelenmeye başladı. Konuyla ilgili finansal planlama direktörüne sorular sorduktan sonra, İDBY Cooper'a yapılan muhasebesel işlem hakkında Cooper ve ekibinin aşina olmadığı bir terim olan "ön ödemeli kapasite" içerdiği bilgisi verildi ve farklı yöneticilere terimin ne anlama geldiğini sorma girişimleri sonuçsuz bırakıldı. Aynı ay, Denetçi Gene Morse, 500 milyon dolarlık bilgisayar harcamaları için sermaye harcaması olarak kaydedilen ve bunu kanıtlayacak herhangi bir belge olmayan bir muhasebe girişi keşfetti.
Denetçi Morse, WorldCom'un bilgisayarlı muhasebe sistemlerini taradı. Bir önceki yıl sermaye harcamalarına harcandığı iddia edilen, ancak bu tür harcamalar için hiçbir zaman yetkilendirilmemiş olan 2 milyar doları keşfetti. Haziran ayında İDBY Cooper ve Smith, CFO Sullivan'a bir denetim yapmayı planladıklarını bildirdiler. CFO Sullivan, dolandırıcılığın meydana geldiğine dair bir başka kırmızı bayrak olan üçüncü çeyreğe kadar denetimi ertelemelerini istedi. İDBY Cooper bunu reddetti ve WorldCom'un Denetim Komitesi başkanına başvurdu, o da onları WorldCom'un yeni Dış Denetim Firması KPMG ile muhasebe firması Arthur Andersen’ i iletişime geçmeye çağırdı.
Arthur Andersen, finansal tablolarda önemli hataları önlemek için yeterli kontrollerin olup olmadığını belirlemek için WorldCom'un muhasebe uygulamalarını değerlendirdi. Andersen, WorldCom'un hat maliyeti tahakkukları ve mülk-ekipman hesaplarındaki varlıkların aktifleştirilmesi süreçlerinin etkili olduğunu doğruladı. Komite tarafından yöneltilen özel sorulara yanıt olarak Andersen, denetçilerinin yönetimle herhangi bir anlaşmazlık yaşamadığını ve WorldCom'un muhasebe pozisyonlarından memnun olduğunu da belirtmişti.
Yapılan incelemeler neticesinde, WorldCom'un 2001 mali tablolarını denetleyen ve WorldCom'un 2002'nin 1. çeyrek defterlerini inceleyen bir muhasebe firması olan Arthur Andersen'in, WorldCom yöneticilerinin, şirketin giderleri uygunsuz bir şekilde muhasebeleştirerek karlarını şişirdiğini bildiren notlarını görmezden geldiği tespit edildi.
Şirketin etkin bir iç kontrol mekanizmasına sahip olmaması, nedeniyle üst düzey yöneticiler istedikleri gibi hareket etmişti. Denetlediği şirketle arasındaki ticari ilişki nedeniyle bağımsızlığı zedelenmiş Arthur Andersen şirketi de skandalın gerçekleşmesinde büyük rol oynamıştır. Ayrıca denetim için ihtiyaç duyduğu belgeler, şirketin denetçilerinden gizlenmiş olmasına rağmen talep edilen bilgilerin temin edilme durumu denetim şirketi tarafından yeterli olarak değerlendirilmiş ve WorldCom denetim komitesi bu konuda bilgilendirilmemiştir.
Skandal sonrasında çıkarılan Sarbanes-Oxley Kanunu ile finansal piyasalarda dürüstlüğün ve kamu güveninin yeniden sağlanması amaçlanmıştır. Bu vakada, genel kabul görmüş muhasebe ilkelerinin ihlal edilmesiyle birlikte kısa vadede bazı paydaşlara fayda sağlanırken, uzun vadede bütün paydaşların ve finansal piyasaların nasıl negatif etkilendiğini göstermesi bakımından son derece önemlidir.
Doğal olarak, hiç kimse WorldCom'un muhasebe skandalının suçunu üstlenmek için öne çıkmadı, ne denetçileri, ne yöneticileri, ne yönetim kurulu ne de analistleri. Birincil dış denetçi olarak, Arthur Andersen muhasebe usulsüzlüklerini ortaya çıkarmamakla suçlandı. Andersen savunmasında, eski CFO Scott Sullivan'ın Andersen'in denetçilerini firmanın şüpheli muhasebe uygulamaları hakkında hiçbir zaman bilgilendirmediği için uygunsuz muhasebeyi bilemeyeceğini iddia etti. Sonuç olarak denetleyen ve denetlenen kişilerin, ihmallerin oluşmasında gösterdikleri zafiyet nedeniyle birçok şirket ve çalışan olumsuz durumla karşılaşmıştır. Kırmızı bayrakları bulup, sallayan kişilerin ateşten gömlek giymek pahasına almış olduğu sorumluluğun önemi çok büyüktür.
Bir sonraki paylaşımımda Denetim Birim Başkan Yardımcısı Cynthia Cooper’ ın WorldCom’ da yaşadığı deneyimleri anlatan Extraordinary Circumstance (Olağanüstü Durumlar) kitabından değerli bilgileri paylaşacağım.

0 Yorumlar